Tırnak Mantarı Nasıl Geçer?
Tırnak mantarı, tırnak ünitesinin mantar enfeksiyonudur. Ayak tırnağı onikomikozlarının yaklaşık %90’ı ve el tırnağı onikomikozlarının %75’i, başta Trichophyton mentagrophytes ve Trichophyton rubrum olmak üzere dermatofitlerden kaynaklanır. Klinik belirtiler arasında tırnakta renk değişikliği, subungual hiperkeratoz (tırnak altı derisinin kalınlaşması), onikoliz (tırnağın tırnak yatağından ayrılması) ve onikozis (tırnak kalınlaşması) yer alır. Tanı; potasyum hidroksit (KOH) preparatı ile doğrudan mikroskobik inceleme, kesilmiş/etkilenmiş tırnak plağının periyodik asit-Schiff (PAS) boyası ile histopatolojik incelemesi, mantar kültürü veya polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testleri ile doğrulanabilir. 1
Tırnak sağlığı, genellikle ihmal edilen ama genel yaşam kalitesi açısından büyük öneme sahip bir konudur. Özellikle ayak tırnaklarında sıkça görülen mantar enfeksiyonları, hem estetik kaygılara neden olur hem de tedavi edilmediğinde ciddi rahatsızlıklara yol açma ihtimali artar.
Tırnak Mantarı Nedenleri ve Bulaşma Yolları
Tıbbi adı onikomikoz olan tırnak mantarı, nemli ve sıcak ortamlarda üreyen mantar türlerinden kaynaklanır. Bu mantarlar duş zeminleri veya havlular gibi yüzeylerde yaşayabildiği için bulaşıcıdır.2
Tırnak Mantarı Nasıl Bulaşır?
Mantar, tırnakta veya çevresindeki deride bulunan gözle görülmeyen minik açıklıklardan içeri sızar. Başlıca bulaşma yolları şunlardır:
- Temas: Enfekte bir kişiye veya eşyaya dokunmak.
- Ortak Alanlar: Havuz kenarı, soyunma odaları veya ortak duşlarda çıplak ayakla dolaşmak.
- Kişisel Eşyalar: Sterilize edilmemiş tırnak makası, havlu veya ayakkabıları ortak kullanmak.
- Nem: Ellerin veya ayakların sürekli terli/ıslak kalması (hiperhidroz) mantar oluşumuna zemin hazırlar.
- Yayılma: Mevcut bir “Ayak Mantarı” (Athlete’s foot) enfeksiyonunun tırnağa sıçraması.
Kimler Risk Altındadır?
Herkesin tırnak mantarı olma ihtimali vardır ancak çocuklarda nadirdir; genellikle ebeveynlerden geçer. Yaşla birlikte (özellikle 70 yaş üstü) tırnakların yavaş uzaması ve bağışıklığın azalması nedeniyle risk artar. Diğer risk faktörleri şunlardır:
- Tırnak yaralanmaları veya yanlış tırnak kesimi.
- Ayağı sıkan ayakkabılar giymek.
- Şeker hastalığı, sedef hastalığı, zayıf kan dolaşımı veya obezite gibi sağlık sorunları.
- Ailede mantar öyküsü olması.
Erken müdahale tedaviyi kolaylaştırır. Tırnak mantarı, tırnak sedefi gibi başka hastalıklarla karışabildiğinden, doğru teşhis ve tedavi için bir dermatoloğa başvurulmalıdır.
Tırnak Mantarı Nasıl Geçer?
Tedavi süreci, mantarın yayılma derecesine ve kişinin bağışıklık sistemine göre değişiklik gösterir.
Tırnak mantarı tedavisi sabır gerektiren bir süreçtir ve enfeksiyonun şiddetine göre farklı yöntemler uygulanır.3
1. Reçeteli Kremler ve Cilalar (Yüzeysel Tedavi)
Ciclopirox, efinaconazole gibi ilaçlar krem, sprey veya oje (cila) formundadır. Mantar sadece tırnağın yüzeyindeyse etkilidir çünkü tırnak yatağının derinlerine inemezler.
İyileşme görmek bir yılı bulma ihtimali vardır. Doktorunuz (veya podolog), ilacın daha derine nüfuz etmesi için tırnağın ölü katmanlarını törpüler.
2. Ağızdan Alınan Haplar (Sistemik Tedavi)
Bu haplar, kremlerden çok daha etkilidir. İlaç genelde 12 hafta kullanılır ancak mantarın tamamen yok olması 10 ayı bulabilir.
Bu ilaçlar karaciğeri yorabilir veya diğer ilaçlarla etkileşime girebilir. Baş ağrısı, mide bulantısı gibi yan etkileri olabileceğinden doktor takibi şarttır.
3. Tırnağın Çıkarılması
Derin ve inatçı enfeksiyonlarda doktorunuz tırnağın tamamını veya bir kısmını almayı önerebilir:
Cerrahi Olmayan Yöntem: Tırnak yüzeyine üre merhemi sürülüp kapatılarak tırnak yatağının yumuşaması sağlanır. Yaklaşık 10 gün sonra enfekte tırnak acısızca alınır.
Cerrahi Yöntem: Nadiren de olsa, lokal anestezi ile tırnak kökten çekilme ihtimali vardır. Ayrıca yeni tırnağın uzaması bir yılı bulabilir; bu sürede bölgeyi korumak için kremler kullanılır.
4. Reçetesiz (OTC) Ürünler
Eczanelerden reçetesiz alınabilen kremler ve jeller sadece hafif vakalar içindir. Orta ve şiddetli mantarları iyileştirmek için yeterince güçlü değildirler. Kullanırken tırnağın üzerindeki beyaz lekelerin törpülenmesi ve buna ek olarak tırnağın suda bekletilip yumuşatılması önerilmektedir.
5. Doğal ve Bitkisel Yöntemler
Tıbbi tedavilerin yanı sıra bazı doğal bileşenler de mantar tedavisinde ilgi görmektedir:
Çay Ağacı Yağı: Mantar karşıtı (antifungal) etkiyi sağlayan temel bileşen olan terpinen-4-ol içerir. Doğrudan kullanılmamalıdır; bir taşıyıcı yağ ile seyreltilerek cilde veya tırnağa sürülmelidir.
Mentollü Merhemler: Bazı küçük çaplı araştırmalar, mentol ve kafur içeren merhemlerin mantar önleyici özellikleri olabileceğini göstermektedir.
Propolis Özü: Bal arıları tarafından üretilen reçine benzeri bir maddedir. Antiseptik ve mikrop kırıcı özellikleri sayesinde hem yara iyileşmesinde hem de mantar tedavisinde alternatif olarak kullanılmaktadır.4
6. Vitamin Takviyesi ile Tırnak Sağlığına Destek
Tırnak mantarı tedavisinde bağışıklık sistemini güçlü tutmak önemlidir. Bu süreçte, tırnak sağlığını içeriden desteklemek için vitamin takviyesi kullanılabilir.
Araştırmalar, aşağıdaki bileşenlerin tırnakların klinik görünümünü iyileştirdiğini, dayanıklılığını artırdığını ve kırılganlığını (çabuk kırılmasını) azalttığını göstermektedir:5, 6
Biotin, D vitamini, Kolajen peptitleri, Çözünür keratin
Perfectil Original, içeriğindeki biotin, çinko ve selenyum ile tırnakları desteklerken, C ve D vitaminiyle bağışıklığa katkı sağlar. Düzenli kullanım, tırnakların güçlü uzamasına ve daha sağlıklı olmasına yardımcı olabilir. Bu da olası enfeksiyonların ve tırnak mantarı bulaşması sonucu vücudun buna tepkisini güçlendirebilir.
Dıştan uygulanan tedavilerin yanı sıra, tırnak ve bağışıklık sağlığını destekleyen bir vitamin takviyesi ile iyileşme sürecini hızlandırmak mümkündür. Tırnaklarınızı sadece dışarıdan değil, içeriden de korumayı unutmayın.
Kaynaklar:
1 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7509699/
2 https://www.aad.org/public/diseases/a-z/nail-fungus-causes
3 https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/treat-toenail-fungus
4 https://www.verywellhealth.com/natural-remedies-for-fungal-nail-infections-89983
